Funkcje czasu wolnego

Czas wolny spełnia trzy funkcje: odpoczynku, zaba­wy i kształtowania osobowości.

Odpoczynek. Człowiek wypoczywa w ciągu do­by, tygodnia i roku. Wypoczynek dobowy sprowadza się najczęściej do odbywania spacerów, oglądania pro­gramów telewizyjnych, czytania prasy i regeneracji sił poprzez pogrążenie się w śnie.

Dwudniowe weekendy umożliwiają spędzenie czasu z rodziną, przy pracy na działce, realizowanie zaintere­sowań, hobby i planów samokształceniowych, uczestni­czenie w różnego rodzaju wycieczkach. Ale w wolne weekendy czas bywa też niekiedy wypełniony zbyt długim przesiadywaniem przed telewizorem lub ?od­wiedzaniem” przyjaciół. ?Odwiedzanie” piszemy w cu­dzysłowie, bo w spotkaniach tych na czoło wysuwa się nie interesująca rozmowa, a nawet nie wino ale ? niestety ? mocny alkohol. Małe to odprężenie dla organizmu i mała pociecha z tego rodzaju kontaktów towarzyskich.

Wypoczynek w czasie urlopu jest często organizowa­ny z dala od miejsca zamieszkania, w domach wcza­sowych, na campingach i obozach. Polega on na możli­wie całkowitym oderwaniu się od problemów pracy zawodowej i kłopotów dnia codziennego, na pozosta­waniu w ciszy, zażywaniu snu (nie wyłączając poobied­niej drzemki), korzystaniu ze świeżego powietrza, słoń­ca, na oglądaniu programów telewizyjnych, czytaniu książek itp. Wypoczynek może być czynny i bierny. Ten ostatni ? niestety ? przeważa w wykorzystaniu czasu wolnego. Wypoczynkiem czynnym będzie nie tyl­ko aktywność fizyczna, ale również słuchanie audycji radiowych, oglądanie programów telewizyjnych i czy­tanie książek, pod warunkiem jednak, że będą to audycje, programy i książki wybrane ? przyczyniające się do pogłębienia wiadomości z określonych obszarów wiedzy. Gwoli ścisłości musimy jednak zaznaczyć, że wypoczynek bierny przeplata się z czynnym. Należało­by zatem mówić o przewadze wypoczynku biernego lub czynnego. Zresztą każda z form wypoczynku, w za­leżności od celu, może spełniać różnorakie zadania. Oglądanie wartościowego filmu lub czytanie książki mo­że być w jednym przypadku wypoczynkiem, w innym rozrywką, a jeszcze w innym ? pracą samokształce­niową.

Dobrze zorganizowany wypoczynek ma doniosły wpływ na wyniki pracy, bo przyczynia się do wzrostu jej wydajności, zmniejszenia absencji chorobowej, prze­dłuża sprawność sił fizycznych i psychicznych.

Zabawa. Drugą funkcją czasu wolnego jest zaba­wa, która zaspokaja podstawowe potrzeby człowieka i jest elementem jego kultury. ?Zabawa w odróżnieniu od pracy ? pisze A. Kamiński ? stanowi cel sam w sobie. Pracujemy aby zarobić na życie, aby wykony­wać swe obowiązki społeczne i zawodowe, natomiast gramy w karty lub idziemy na wycieczkę górską dla przeżyć”.

Wiele cennych uwag na temat zabawy wypowiedział wybitny socjolog holenderski Johan Huizingat0. Po­glądy jego możemy streścić w następujących tezach: zabawa nie może być nakazana ? jest potrzebna, jeśli daje przyjemność; zabawa nie jest ?zwykłym” czy też ?właściwym” życiem ? uzupełnia je, jest zajęciem dla odpoczynku, pełni funkcję kulturową; zabawa różni się od codziennego życia czasem trwania, rozpoczyna się w pewnym czasie i w pewnym kończy; reguły gry są dobrowolne, ale obowiązujące; w zabawie nie wystę­puje czynnik materialny.

Zabawa nie może prowadzić do naruszenia norm prawnych, moralnych i reguł obyczajowych, nie może też prowadzić do pijaństwa, zakłócenia spokoju sąsia­dów, niszczenia własności społecznej i środowiska na­turalnego, stanowiącego nasze bogactwo narodowe.

Człowieka oceniamy wedle jego pracy i osiąganych wyników, posiadanej wiedzy, opanowanych umiejętno­ści, stosunku do przełożonych i podwładnych. Ale rów­nie dobrze można oceniać człowieka po sposobie, w ja­ki spędza czas wolny. Mówi to bowiem o jego zaintere­sowaniach, skłonnościach, o stosunku do innych lu­dzi, do mienia społecznego i wytworów ludzkiej dzia­łalności.

Rodzaje zabaw, którym się oddają ludzie w czasie wolnym, zależą od zawodu, miejsca zamieszkania, wykształcenia, sytuacji materialnej, klasy społecznej i ? co jest warte podkreślenia ? od wieku. W okresie młodzieńczym zabawa jest przedmiotem dużego zain­teresowania. Natomiast w budżecie czasu człowieka dorosłego schodzi na dalszy plan, zastępuje ją praca i inne zajęcia. W czasie wolnym jednak człowiek doro­sły podejmuje rozmaite formy zabawy, aby w ten spo­sób odprężyć się, oderwać od codziennych obowiązków. Zabawa w tym przypadku przypomina młodość i jakby ją przedłuża. W okolicy Krynicy na przykład został otwarty skromny lokal rozrywkowy. Harmonista grał i śpiewał piosenki modne w okresie przedwojennym i pierwszych latach powojennych. Lokal był masowo od­wiedzany przez starsze pokolenie wczasowiczów, któ­rzy tańczyli i śpiewali, przypominając swoje młode lata.

Zabawa przenosi człowieka w inną rzeczywistość, często bardzo odległą od szarzyzny dnia codziennego, dostarcza nowych wrażeń, umożliwia podejmowanie rozmaitych przedsięwzięć wolnych od rygorów urzędo­wych i z dala od przełożonych.

Kształtowanie osobowości. Celowi temu służy m.in. trzecia funkcja czasu wolnego, polegająca na dobrowolnym podejmowaniu wysiłku zmierzającego do rozwoju własnej osobowości. Dotyczy to wszystkich sfer życia człowieka: intelektualnej, społeczno-moralnej, estetycznej i fizycznej.

W pracy samokształceniowej człowiek poszerza i po­głębia wiedzę z zakresu interesujących go . dyscyplin (przyrody, wiedzy społecznej, kultury), uczy się zasto­sowania ich w codziennym życiu, rozwija sprawności intelektualne: pamięć, wyobraźnię, spostrzegawczość, uwagę i ? najistotniejszą zdolność ? sprawne, samo­dzielne myślenie. Nie pozostaje to bez wpływu na pod­niesienie kwalifikacji zawodowych, bo im wyższe przy­gotowanie ogólne, tym większe możliwości opanowania zawodu.

Na polu wychowania estetycznego odbywa się pro­ces kształtowania wrażliwości na różne wytwory dzia­łalności ludzkiej. Człowiek poznaje i przeżywa piękno architektury, malarstwa, strojów, mebli, ale też co­dzienne zachowania w kontaktach urzędowych i pry­watnych, podczas rozmowy, tańca, przy stole, na wy­cieczce.

W wychowaniu fizycznym na czoło wysuwa się ? w myśl zasady: ?w zdrowym ciele, zdrowy duch” ? hartowanie organizmu, wyrabianie sprawności fizycz­nej, przestrzeganie higieny osobistej. Wymaga to od­bywania codziennej gimnastyki, krótszych i dłuższych spacerów.

Do samokształcenia, które polega nie tylko na samo­dzielnym studiowaniu literatury z wybranych obsza­rów wiedzy, wiązaniu zdobytych wiadomości z proble­mami występującymi w pracy zawodowej i społecznej, ale i na kształtowaniu własnych poglądów, używane są ? obok książki ? również inne środki, jak: tele­wizja, radio, filmy i nagrania taśmowe. Książka jed­nak, jako środek informacji, odgrywa i będzie nadal odgrywać pierwszorzędną rolę, bo jest stale ?pod rę­ką” i można z niej korzystać w dowolnym czasie.

Nowoczesne środki komunikacji umożliwiają uzyska­nie wiadomości z rozmaitych dziedzin, rozwijają uczu­cia moralno-społeczne i estetyczne. Szczególnie wielką rolę w realizacji tych celów spełniają filmy, wykony­wane na wysokim artystycznym poziomie. Wywołują one przeżycia, zmuszają do refleksji, analizowania przedstawionych problemów. Filmy prezentują też wzory zachowania się obowiązujące w różnych środo­wiskach, uczą jak żyć i współpracować z ludźmi.

Rola radia i telewizji wydatnie wzrasta, jeśli są one wykorzystywane w sposób selektywny, co w praktyce oznacza, że oglądamy tylko te programy, które nas in­teresują i wiążą się z naszymi planami samokształce­niowymi.

Praca nad sobą wypełniona bywa również zwiedza­niem muzeów, zabytków architektonicznych, uczęszcza­niem do teatrów, kin, na koncerty, udziałem w klu­bach dyskusyjnych oraz w amatorskiej twórczości kul­turalnej.

Podejmowane zadania samokształceniowe zależą w dużym stopniu od wykształcenia, które umożliwia bar­dziej świadome określenie celów i lepsze posługiwanie się różnymi środkami. Nie jest to jednak jedyny wa­runek tego typu aktywności. Korzystanie z muzeów i teatrów, a niekiedy nawet bibliotek, a także zwiedzanie wystaw nie jest takie proste dla ludzi zamieszkują­cych małe ośrodki miejskie lub osiedla wiejskie. Nie tylko zatem wykształcenie ma wpływ na uczestnictwo w kulturze, lecz również układ przestrzenny kraju, problemy demograficzne. Im bowiem mieszka się bliżej większych aglomeracji miejskich, tym większe są mo­żliwości korzystania z instytucji kulturalnych.

Both comments and pings are currently closed.

Comments are closed.