W zgodzie z obyczajami

Reguły obyczajowe, oparte na tradycji, są bogate i różnorodne. W jednych krajach żałobę symbolizuje kolor czarny, w innych biały, a jeszcze w innych szary czy czerwony. Jedne narody jedzą zupę, a inne zamiast zupy piją mleko. Kawę pije się na ogół z cu­krem, ale Lapończycy używają soli. W wielu krajach, w tym również w Polsce, sałatę je się w czasie spo­żywania jakiegoś dania. We Francji i we Włoszech jest inny zwyczaj. Spożywa się ją oddzielnie, najczęściej po daniu mięsnym- Robotnicy w zakładzie pracy zwra­cają się do siebie na ogół po imieniu niezależnie od stopnia zażyłości, członkowie partii używają zwrotu ? towarzysz, nauczyciele ? kolego, profesorowie ? panie kolego. Mamy przeto do czynienia z obyczajami narodowymi, regionalnymi, grupowymi i klasowymi regulującymi zewnętrzną stronę zachowania się czło­wieka.

Reguły obyczajowe stanowią sferę kultury, deter­minują postępowanie człowieka wobec innych ludzi. Wśród reguł obyczajowych możemy wyróżnić zasa­dy dobrego wychowania. Obejmują one m.in.:

?    zachowanie się w życiu codziennym, a więc: utrzymanie czystości i higieny, urządzenie mieszka­nia, współżycie z domownikami i sąsiadami, sposób pozdrowienia;

?    zachowanie się w pracy, a więc: organizację miejsca pracy, przyjmowanie interesantów, uczestni­czenie w zebraniach i dyskusjach;

?    zachowanie się w lokalach publicznych i środ­kach lokomocji, tzn.: w teatrze, muzeum, kawiarni. „, w samochodzie, tramwaju, wagonie i na ulicy;

?    zachowanie się w życiu towarzyskim, czyli: przyjmowanie gości, prowadzenie rozmowy, witanie się, przedstawianie i sposób ubierania.

Zasady dobrego wychowania obejmują również umiejętność opanowania niechęci, uprzedzeń, nieujawnianie złego humoru, aby nikogo własnym postępowa­niem nie urazić, oraz takie cechy, jak: dyskrecja, umiejętność słuchania, punktualność, słowność, skrom­ność i uprzejmość, która ? zgodnie z perską senten­cją ? jest walutą wzbogacającą nie tego, kto ją otrzymuje, lecz tego, kto ją rozdaje.

Reguły obyczajowe zmieniają się z biegiem czasu; jedne wychodzą z użycia, inne rodzą się i zyskują co­raz szerszy zasięg. Szczególnie szybkie zmiany dokonu­ją się w ostatnich dziesięcioleciach. Wojna, przebudo­wa społeczna, rewolucja kulturalna, industrializacja, urbanizacja, rozwój środków komunikacji i środków masowego przekazu spowodowały zmianę warunków życia, zanikanie starych, obyczajów i powstawanie no­wych, podyktowanych potrzebami epoki.

Normy moralne i reguły obyczajowe są w wielu wypadkach ze sobą zbieżne. Obmawianie na przykład współuczestników narady, wypożyczenie jakiegoś przed­miotu i niezwrócenie we właściwym czasie narusza normy moralne i reguły obyczajowe. Nie zawsze jed­nak tak bywa. Oglądającemu np. nieudany obraz ma­larza, reguły obyczajowe nakazują wypowiedzenie kil­ku przyjemnych zdań, normy moralne natomiast dyk­tują zakomunikowanie prawdy, podanie oceny zgod­nej z własnym odczuciem. Posłużmy się jeszcze jed­nym przykładem. Jeden z pracowników otrzymał no­minację na stanowisko naczelnika. Stało się to w głównej mierze dzięki koneksjom i posłużeniu się ?łokciami”. Dobry obyczaj nakazuje złożenie gra­tulacji. Ponieważ jednak nominacja nie znalazła społecznej akceptacji, złożenie gratulacji byłoby naruszeniem norm moralnych. Sprzeczność występująca między regułą obyczajową, a normą moralną stawia człowieka w trudnej sytuacji. Normy moralne regulu­jące postępowanie jednostki ?od wewnątrz” powinny mieć głos decydujący w wyborze decyzji. W życiu jed­nak sytuacje bywają bardzo skomplikowane i decyzja co do sposobu postępowania bywa niekiedy dokonywa­na na podstawie obwiązujących obyczajów.

Wiele reguł obyczajowych określa postępowanie człowieka w dziedzinach, których nie regulują normy prawne i moralne. Dla przykładu można podać spo­sób ubierania się, zachowania się przy stole, posługi­wanie się biletami wizytowymi. Nie kusząc się na do­kładną analizę tego problemu, należy jedynie jeszcze raz wspomnieć, jakie skutki pociąga za sobą nieprze­strzeganie norm obowiązujących w społeczeństwie. Na­ruszenie norm prawnych powoduje karę egzekwowaną przez powołane do tego władze, pogwałcenie zaś norm moralnych wywołuje krytykę, potępienie, a łamanie reguł obyczajowych ? ośmieszenie. Konsekwencje wy­nikające z pogwałcenia reguł obyczajowych znajdują się w sferze doznań psychologicznych, żyjemy bowiem w społeczeństwie i każde nasze zachowanie się jest kontrolowane i odpowiednio oceniane. Drwiący uśmiech, ironiczne spojrzenie jest często bardziej do­tkliwe niż ukaranie mandatem. Ocena społeczna nasze­go postępowania ? pozytywna lub negatywna ? speł­nia podwójną rolę. Sygnalizuje nam, że popełniliśmy jakiś błąd w postępowaniu, co zmusza do refleksji, ustalenia błędu i przyczyn, które go spowodowały. Po­nadto ocena ta wpływa na wybór właściwych sposo­bów postępowania i unikanie czynów sprzecznych z obowiązującymi regułami obyczajowymi i normami moralnymi.

Na marginesie tych uwag warto może wspomnieć o regułach językowych, które, tak jak reguły obycza­jowe, są wytworem społecznym, powstają w procesie mówienia, a językoznawcy jedynie nadają im ostatecz­ny kształt. Podlegają one również ? jak reguły oby­czajowe ? ocenie społecznej. Naruszanie ich znie­kształca język, co niewątpliwie utrudnia porozumie­nie się. Człowiek nie przestrzegający reguł językowych naraża się na ośmieszenie i bywa określany jako oso­ba o niskiej kulturze.

Both comments and pings are currently closed.

Comments are closed.